Aksaray Üniversitesi ve Harran Üniversitesi öncülüğünde yürütülen TÜBİTAK destekli proje kapsamında, tüp ortamında üretilen sığır embriyolarında beta-laktoglobulin (BLG) geninin CRISPR-Cas9 teknolojisiyle modifikasyonu gerçekleştirildi. Aksaray Üniversitesi Veteriner Fakültesi Embriyo Transfer Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde, taşıyıcı ineklere yapılan transfer işlemleri sonucunda biri dişi diğeri erkek olmak üzere iki buzağı dünyaya geldi.
PROJENİN YÜRÜTÜCÜLERİ VE KATKILAR
Projenin yürütücülüğünü Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi’nden Prof. Dr. Faruk Bozkaya ve Prof. Dr. M. Osman Atlı üstlenirken, çalışmada Harran Üniversitesi, Aksaray Üniversitesi, Dicle Üniversitesi, Kastamonu Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü’nden akademisyenler görev aldı. Aksaray Üniversitesi’nden projeye Prof. Dr. Tahir Karaşahin, Doç. Dr. Şükrü Dursun ve Araş. Gör. Göktuğ Şentürk önemli katkı sundu. İnek sütü, insan beslenmesinde önemli bir yere sahip olmasına rağmen, içerdiği beta-laktoglobulin (BLG) proteini özellikle çocuklarda alerjik reaksiyonlara neden olabiliyor. Türkiye’de her yüz çocuktan birinin inek sütü alerjisine sahip olduğu biliniyor.
GENETİK DEĞİŞİKLİKLERİN HEDEFLERİ
Bu soruna çözüm arayan araştırmacılar, CRISPR-Cas9 teknolojisiyle BLG genini hedef alarak susturdu. Böylece süt alerjisine neden olan proteinin genetik düzeyde ortadan kaldırılması hedeflendi. Proje kapsamında mezbahadan alınan inek ovaryumlarından elde edilen yumurta hücreleri, Aksaray Üniversitesi Veteriner Fakültesi Embriyo Transfer Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde laboratuvar ortamında döllendi. Elde edilen zigotlara Cas9 enzimi ve rehber RNA, elektroporasyon yöntemi ile aktarıldı. Sekiz gün boyunca özel koşullarda geliştirilen embriyolar sıvı azot içinde dondurularak saklandı. BLG geninde değişim tespit edilen embriyolar daha sonra Konya’nın Doğanhisar ilçesinde yetiştiricilerin taşıyıcı ineklerine transfer edildi ve biri dişi, biri erkek iki sağlıklı buzağı dünyaya geldi. Bu çalışma, Türkiye’de ve dünyada ilk defa gerçekleştirildi.