Bilim dünyası, Dünya'nın jeolojik kayıtlarındaki en büyük gizemlerden biri olan ve 150 yılı aşkın süredir tartışılan "Büyük Uyumsuzluk"un sırrını çözmek için önemli bir adım attı. Kayıp tortul kayaçların gizemini aydınlatan yeni bulgular, pazartesi günü Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı.
BÜYÜK UYUMSUZLUK NEDİR?
Büyük Uyumsuzluk, Dünya'nın pek çok yerinde, yaklaşık 500 milyon yıllık tortul kayaçların, doğrudan 1,7 milyar yıldan daha yaşlı "temel" kayaların üzerine oturmasıyla kendini gösteren büyük bir jeolojik boşluktur. Bu kayıp katmanlar, birkaç milyon yıldan bir milyar yılı aşan zaman dilimlerini kapsayabilir. Araştırmacılar bu yapıyı, "Dünya'nın stratigrafik kayıtlarındaki en ikonik ama aynı zamanda en gizemli boşluk" olarak tanımlıyor.
TEKTONİK SÜREÇLERİN ROLÜ
Çin'deki Kuzeybatı Üniversitesi'nden Rong-Ruo Zhan liderliğindeki bir ekip, bu boşluğun büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl önce, antik süperkıta Columbia'nın oluşumu sırasındaki tektonik süreçler nedeniyle meydana geldiğine dair yeni kanıtlar sundu. Bu bulgular, Büyük Uyumsuzluk'un daha sonraki bir dönemde, yaklaşık 700-600 milyon yıl önce yaşanan ve Dünya'yı kapladığı düşünülen "Kartopu Dünya" evresiyle oluştuğu yönündeki alternatif görüşü zayıflatıyor. Çalışma, bu zamanlamanın, karmaşık yaşamın hızla çeşitlendiği Kambriyen patlamasıyla olası bir bağlantıyı da sorgulatıyor.
BÖLGESEL FARKLILIKLAR VE EROZYON
Çalışmanın ortak yazarlarından Nicholas Christie-Blick, Kuzey Çin'deki jeolojik verilerin, orta kabuk kökenli metamorfik ve magmatik kayaların yüzeye çıkmasının büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl aralığında gerçekleştiğini gösterdiğini belirtti. Christie-Blick, "Yüzey küresel görünebilir, ancak anlamı bölgeden bölgeye değişir" diyerek, Kuzey Amerika'daki Büyük Uyumsuzluk'un da Rodinia süperkıtasının parçalanması ve uzun süreli deniz taşkınları gibi yerel etkenlerle şekillendiğini vurguladı. Zhan'ın ekibi, Kuzey Çin'deki kabuksal yükselmenin esas olarak antik Neoproterozoyik dönemdeki tektonik hareketlerle gerçekleştiğini ortaya koydu. Christie-Blick'e göre, bu boşluk bir milyar yılı aşan bir zaman dilimini temsil ettiği için tek bir nedene indirgenemez.
