Bilim insanları, Dünya'nın jeolojik kayıtlarındaki en büyük boşluklardan biri olarak kabul edilen ve yaklaşık 150 yılı aşkın süredir tartışma konusu olan "Büyük Uyumsuzluk"un kökenine dair önemli bulgular elde etti. Bu gizemli olgu, dünyanın birçok yerinde yaklaşık 500 milyon yıllık tortul kayaçların, 1,7 milyar yıldan daha yaşlı temel kayaçların üzerine doğrudan oturmasıyla kendini gösteriyor. Aradaki kayıp katmanlar, milyonlarca yıldan bir milyar yılı aşan devasa zaman dilimlerini kapsayabiliyor.
TEKTONİK SÜREÇLERİN ROLÜ
Çin'deki Kuzeybatı Üniversitesi'nden Rong-Ruo Zhan liderliğindeki uluslararası bir ekip, bu devasa boşluğun büyük ölçüde 2,1 ila 1,6 milyar yıl önce, antik bir süperkıta olan Columbia'nın oluşumu sırasındaki tektonik süreçlerden kaynaklandığına dair yeni kanıtlar sundu. Hakemli dergi Proceedings of the National Academy of Sciences'ta yayımlanan çalışma, özellikle Kuzey Çin'deki jeolojik alanlardan elde edilen verilere dayanıyor. Bu bulgular, "Büyük Uyumsuzluk"un daha sonraki bir dönemde, yaklaşık 700-600 milyon yıl önce yaşandığı düşünülen ve Dünya'nın büyük bölümünü buzla kapladığı varsayılan "Kartopu Dünya" evresiyle oluştuğu yönündeki alternatif görüşü zayıflatıyor.
EROZYON YOĞUNLAŞMASI VE BÖLGESEL FARKLILIKLAR
Araştırmacılar, Kuzey Çin'deki kayaların termal geçmişini inceleyerek, kabuksal yükselmenin (derinde gömülü kayaçların yüzeye itilmesi) esas olarak antik Neoproterozoyik dönemdeki tektonik hareketlerle gerçekleştiğini ortaya koydu. Ancak, "Büyük Uyumsuzluk"un tek bir nedene indirgenemeyeceği vurgulanıyor. Çalışmanın ortak yazarlarından Nicholas Christie-Blick, bu boşluğun bir milyar yılı aşan bir zaman diliminde yaşanmış her şeyi temsil ettiğini ve dolayısıyla tek bir "sebep" bulmanın beklenemeyeceğini belirtti. Christie-Blick, Kuzey Amerika'daki "Büyük Uyumsuzluk"un da Rodinia süperkıtasının parçalanması ve uzun süreli deniz taşkınları gibi yerel etkenlerle şekillendiğini ekledi. Yeni çalışma, bu devasa jeolojik boşluğun kökenine ve bölgesel farklılıklarına ışık tutarken, hâlâ yanıtlanması gereken pek çok soru bulunuyor.
