Kayseri Şeker'in kooperatif modeli COP31'de anlatıldı
Hüseyin Akay, COP31'de Kayseri Şeker'in kooperatif modelini, çiftçilere sağlanan desteği ve sürdürülebilir tarım uygulamalarını anlattı. Su, toprak ve enerji çalışmalarına ilişkin verileri paylaştı.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Antalya'da devlet temsilcileri, uluslararası kuruluşlar, bilim insanları ve özel sektör temsilcilerini bir araya getirdi. Konferansta iklim değişikliğinin tarımsal üretime etkileri, su kaynaklarının korunması, sürdürülebilir tarım ve gıda güvenliği ele alındı. Ziraat Bankası'nın COP31 kapsamında düzenlediği “Kooperatiflerde Sürdürülebilir Tarım ve Kırsal Kalkınma” panelinde konuşan Kayseri Pancar Ekicileri Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Akay, Kayseri Şeker'in kooperatifçilik modelini ve üretici odaklı çalışmalarını anlattı. Programa Kayseri Şeker Yönetim Kurulu Başkanı Harun Halıcı ile Muhasebe ve Finanstan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Çiğdem Demirtaş da katıldı.
Kooperatiflerde sermaye ve yönetim vurgusu
Akay, konuşmasına Ziraat Bankası'na teşekkür ederek başladı ve Türkiye'deki kooperatifçiliğin 1863'te Memleket Sandıkları ile başlayan tarihine değindi. Ülkede yaklaşık 50 bin kooperatif bulunduğunu, bunların yaklaşık 12 bininin tarımsal amaçlı olduğunu belirten Akay; kooperatiflerin ekonomik hayatta daha etkili olabilmesi için güçlü sermaye yapısı, profesyonel yönetim ve etkin denetim gerektiğini söyledi. Almanya'daki Raiffeisen kooperatiflerini örnek gösteren Akay, Türkiye'deki kooperatiflerin parçalı yapısına işaret etti. Kayseri Pancar Ekicileri Kooperatifinin 31 bin üyesi olduğunu, 30 üyeli kooperatiflerin de bulunduğunu belirterek, “Bu iki yapıyı aynı yönetim anlayışı ile yürütmek mümkün mü? Bence mümkün değil” dedi. Kooperatiflerin kaynak tüketmek yerine kaynak üretmesi, üreticiyi geliştirmesi ve tarımsal üretime yön vermesi gerektiğini ifade etti. Akay, Kayseri Şeker'in 1950'li yıllarda pancar üreticilerinin bir araya gelmesiyle başlayan gelişimini kooperatifçilik açısından örnek gösterdi. Temelleri 1954 yılında atılan kuruluşun yalnızca şeker üreten bir sanayi kuruluşu olmadığını; faaliyet gösterdiği bölgelerde tarımsal üretim, istihdam ve ekonomik hareketliliğe katkı sunduğunu belirtti. Fabrikaların şehirlerden ilçelere ve köylere uzanan etkisinin kırsal yaşamın devamlılığına da katkı sağladığını söyledi. Gençlerin ve kadınların tarımda tutulmasının önemini vurgulayan Akay, kırsal nüfusun azalması ve gençlerin tarımdan uzaklaşmasının sorun olduğunu kaydetti.
Üreticilere ekimden hasada destek
Kayseri Şeker'in üç fabrikayla dört ilde, yaklaşık 500 köyde ve 20 bölge müdürlüğü aracılığıyla çalıştığını aktaran Akay, çiftçilerin ekimden hasada kadar desteklendiğini söyledi. Bölgelerdeki ziraat mühendislerinin üreticilere teknik rehberlik verdiğini belirterek çalışma ilkelerini şöyle anlattı: “Bizim ziraat mühendislerimiz için temel prensibimiz, çiftçideki ve tarladaki ürünün durumunu çiftçiden daha iyi bilmek. Çiftçiyi takip edeceksiniz, ona rehberlik yapacaksınız, öncülük edeceksiniz ve üretim sürecini yöneteceksiniz.” Çiftçinin sermaye ve finansmana erişim ihtiyacına değinen Akay, üreticilerin girdi ihtiyaçlarını uygun koşullarda karşılamasının ve ürünlerini güvenilir bir sistem içinde değerlendirmesinin önemini dile getirdi. Kayseri Şeker'in üreticilere nakdi avans sağladığını ve bu avanslara faiz uygulamadığını belirtti. Kurumun, finansman maliyetlerine rağmen çiftçiyi desteklemeyi ve üreticinin zarar görmesini önlemeyi temel aldığını ifade etti. Şeker pancarının Türkiye'de 58 ilde yetiştirildiğini hatırlatan Akay, pancar tarımının sözleşmeli üretimin öne çıkan modellerinden biri olduğunu söyledi. Bu sistemde çiftçinin girdi desteği ve üretim boyunca teknik rehberlik aldığını, ürününün önceden belirlenen koşullarla değerlendirilip bedelinin zamanında ödendiğini belirtti. Böylece üreticinin pazarlama kaygısı yaşamadan üretime odaklanabildiğini kaydetti.
Toprak ve su kaynaklarının korunması
Kayseri Şeker'in yaklaşık 10 yıl önce Sürdürülebilir Tarım Birimini kurduğunu açıklayan Akay, çiftçilere toprak sağlığı, doğru gübre kullanımı, münavebe ve verimli üretim yöntemleri konusunda eğitim verildiğini aktardı. İhtiyaçtan fazla kimyasal gübre kullanımının ve aynı ürünü sürekli aynı alana ekmenin toprağa zarar verebildiğini belirten Akay, gübre kullanımını toprak analizlerine göre yönlendirdiklerini söyledi. Bu konularda her yıl eğitim toplantıları düzenlendiğini de ekledi. Türkiye'nin su zengini olmadığını ifade eden Akay, çiftçileri geleneksel sulama yöntemleri yerine daha verimli sistemlere yönelttiklerini belirtti. Yağmurlama yerine damla sulamanın yaygınlaştırılmasıyla su kullanımında yüzde 50'ye varan tasarruf sağlanabildiğini söyledi. Sulama giderlerinin şeker pancarı üretim maliyetlerinin yaklaşık yüzde 25-30'unu oluşturabildiğine dikkat çeken Akay, fazla sulamanın toprağın tuzluluk oranını artırarak ürün kalitesini ve verimi olumsuz etkileyebileceğini kaydetti. Pancarda örtü altı üretime yönelik denemelerin sürdüğünü belirten Akay, tarımda iş gücü teminindeki zorlukların maliyetleri artırdığını söyledi. Uygulamayla yabancı ot mücadelesi ve çapalama işlerinin, herbisit kullanımının azaltılmasının ve suyun daha verimli kullanılmasının hedeflendiğini; deneme sonuçlarına göre yöntemin daha fazla çiftçiye yaygınlaştırılmasının planlandığını aktardı.
Yan ürünler, güneş enerjisi ve organik şeker
Pancar posasının hayvan yemi olarak, pancarın baş ve kuyruk kısımlarının besiciler tarafından kullanıldığını belirten Akay, melasın da farklı sektörlerde değerlendirildiğini söyledi. Toprak kaybını ve taşıma maliyetlerini azaltmak amacıyla 2012'den itibaren Kayseri'de pancarı tarlada topraktan arındıran makine sistemlerinin kullanılmaya başlandığını, bunun fabrikaya taşınan toprak miktarını azalttığını ifade etti. Üretimden çıkan kireç içerikli çamur ve benzeri kalıntıların değerlendirilmesi için çalışmaların sürdüğünü kaydetti. Kayseri Şeker'in 12 megavatlık güneş enerjisi kurulu gücünden yararlandığını ve üretilen elektriği işletme faaliyetlerinde kullandığını açıklayan Akay, karbon ayak izi, enerji yönetimi ve su yönetimi çalışmalarına da değindi. Türkiye'de ilk organik şeker üretimini gerçekleştiren kuruluşun Kayseri Şeker olduğunu belirten Akay, bu üretimi sürdürmeyi hedeflediklerini söyledi. Organik üretim koşullarının sağlanması için kampanya sonrasında üretim hattının tamamen temizlenerek gerekli hazırlıkların yapılması gerektiğini ifade etti.


