Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) ekonomistleri tarafından hazırlanan yeni bir analiz, akaryakıt fiyatlarındaki eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki olumlu etkilerini gözler önüne seriyor. Mert Gökcü ve Eren Sezer imzalı çalışmaya göre, Mart 2026'da yeniden faaliyete geçen bu sistem, küresel petrol fiyatlarındaki artışların enflasyona olan yansımasını önemli ölçüde sınırlıyor.
VERGİ DÜZENLEMELERİYLE FİYAT DENGELEMESİ
Analiz, akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payının yüzde 3,21'e ulaştığı 2026 yılı itibarıyla, eşel mobil sisteminin bir "otomatik dengeleyici" gibi çalıştığını vurguluyor. Bu mekanizma, uluslararası petrol fiyatları yükseldiğinde devreye girerek, akaryakıt üzerindeki Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranlarını düşürmek suretiyle nihai fiyat artışlarını kontrol altında tutuyor. Sistem, benzin, motorin ve LPG gibi farklı ürünlerin fiyat bileşenlerindeki esneklikten faydalanarak etkin bir şekilde uygulanabiliyor. 2026 başı verilerine göre, ÖTV'nin akaryakıt fiyatlarındaki payı %21 ile %26 arasında değişiyor.
PETROL FİYATLARINDAKİ ARTIŞIN ENFLASYONA ETKİSİ AZALIYOR
Çalışmada yapılan detaylı hesaplamalar, eşel mobil sistemi olmasaydı Brent petrol fiyatlarındaki %10'luk bir artışın, enflasyonu 12 ay içinde yaklaşık 1 puan yükselteceğini gösteriyor. Ancak eşel mobil mekanizmasının varlığıyla bu etki dramatik bir şekilde azalıyor. Ortalama petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde olması durumunda, enflasyon üzerindeki artış etkisi 1,9 puandan 0,6 puana düşüyor. Petrol fiyatlarının 90 dolar seviyesine çıkması halinde ise sistemin enflasyonu yaklaşık 3,7 puan sınırlama potansiyeline sahip olduğu hesaplanıyor. Merkez Bankası ekonomistleri, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrolü dışında olduğunu belirterek, eşel mobil uygulamasının bu tür dış kaynaklı fiyat baskılarını yönetmede kritik bir araç olduğunu vurguluyor. Bu mekanizmanın, enflasyonun kontrol altına alınmasına ve dezenflasyon sürecine önemli katkılar sağlayacağı değerlendiriliyor.
