Otomobil sahibi olmak birçok ülke için hem bir ihtiyaç hem de özgürlük anlamına gelirken, bazı yerlerde bu hayale ulaşmak neredeyse imkansız hale geliyor. Türkiye'de vergiler ve kur nedeniyle araç almak zorlaşırken, Singapur'da durum çok daha farklı bir boyut kazanmış durumda. Bu küçük ada ülkesi, araç sahibi olmayı adeta lüks haline getiren 'Hak Sahipliği Sertifikası' (COE) uygulamasıyla dikkat çekiyor.
COE SİSTEMİ NEDİR VE NEDEN UYGULANIYOR?
Singapur hükümeti, trafik sıkışıklığını azaltmak ve araç sayısını kontrol altında tutmak amacıyla 1990'ların başında COE sistemini yürürlüğe koydu. Bu belge, bir aracı tescil ettirip 10 yıl boyunca kullanabilmek için zorunlu. Ancak bu yetki belgesi hiç de ucuz değil. Singapur'da COE fiyatları zaman zaman 106 bin Singapur dolarına, yani yaklaşık 80 bin ABD dolarına kadar yükselebiliyor. Bu da, araç bedeline ek olarak ödenmesi gereken devasa bir maliyet anlamına geliyor.
ARZ-TALEP DENGESİ VE AÇIK ARTIRMA SİSTEMİ
Singapur'un sınırlı kara alanı nedeniyle trafiğe çıkacak araç miktarı her altı ayda bir belirleniyor. Hükümet, yeni dönem için trafiğe çıkabilecek araç sayısını hesaplıyor ve bu sayı kadar COE kotası açıyor. Düşük arz ve yüksek talep durumunda ise tamamen dijital bir açık artırma sistemi devreye giriyor. Ayda iki kez düzenlenen bu açık artırmada, araç almak isteyenlerin sayısı arttıkça COE fiyatları da hızla yükseliyor. Pandemi sonrası artan taleple birlikte son yıllarda COE fiyatları 100 bin Singapur dolarını aşmış durumda.
LÜKS HALİNE GELEN ARAÇ SAHİPLİĞİ VE SÜRE KISITLAMASI
COE bedeli aracın fiyatına eklendiğinde ortaya çıkan tablo oldukça çarpıcı. Örneğin, ABD'de 25-30 bin dolar civarında alınabilen bir otomobil, Singapur'da COE nedeniyle 100 bin doların çok üzerinde bir maliyete ulaşabiliyor. Bu durum, araç sahibi olmayı yalnızca yüksek gelirli kesimin erişebildiği bir lüks haline getiriyor. COE'nin bir diğer zorlu yanı ise 10 yıllık geçerlilik süresi. Süre dolduğunda araç ister yeni isterse az kullanılmış olsun yasal olarak trafiğe çıkamıyor. Araç sahibi ya aracı trafikten çekmek zorunda kalıyor ya da binlerce dolar daha ödeyerek COE süresini uzatmak durumunda kalıyor. Çoğu kişi, eski bir aracın COE'sini yenilemek yerine yeni bir araç almayı tercih ediyor. Tüm bu zorlukların temelinde, Singapur'un sınırlı alanı ve yoğun şehir yapısı yatıyor. Yetkililer, serbest araç alımının trafik yoğunluğunu kontrolden çıkaracağını ve yaşam kalitesini düşüreceğini savunarak, toplu taşımayı güçlendiren politikalara öncelik veriyor.
