Türkiye'nin karbon piyasasının temellerini atan Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bu düzenleme ile yüksek emisyon üreten tesislere artık hem izin alma hem de emisyonlarını raporlama zorunluluğu getirildi. Şirketler, saldıkları emisyonlar karşılığında belirli haklar (tahsisat) alacak ve bu haklarla yükümlülüklerini yerine getirecek.
Sanayiye karbon maliyeti geliyor
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) Yönetmeliği, 7552 sayılı İklim Kanunu'na dayanıyor. Yönetmelik, sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması gibi süreçleri kapsayarak, sistemin işleyişini, ücretsiz tahsisatların dağıtımını, karbon piyasasını ve uyulmadığı takdirde uygulanacak idari yaptırımları detaylandırıyor. Yıllık emisyonu 50 bin ton CO₂ eşdeğerini aşan Kategori B ve C tesisleri sisteme dahil olacakken, daha düşük emisyonlu Kategori A tesisleri bu ilk aşamada kapsam dışı bırakıldı. Okul, hastane gibi kamu hizmeti veren tesisler ile savunma sanayisine ait birimler de faaliyetleriyle sınırlı olmak üzere sistem dışında tutuldu, ancak bu kurumların da emisyonlarını izleme ve raporlama yükümlülükleri devam edecek.
İzin ve raporlama zorunluluğu
Sisteme dahil olan işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için beş yıl geçerli olacak bir sera gazı emisyon izni almaları şart koşuldu. Bu izinlerin süresi dolmadan en az altı ay önce yenileme başvurusunda bulunulması gerekecek. Ayrıca, işletmelerin bir önceki yıla ait sera gazı emisyonlarını her yıl 30 Nisan'a kadar ilgili Başkanlığa bildirmeleri zorunlu hale getirildi. Bu raporlar, Başkanlığa sunulmadan önce akredite kuruluşlarca doğrulanacak. Sistemin işleyişinde temel rol oynayacak olan tahsisatlar, her bir ton karbondioksit eşdeğeri emisyon hakkını temsil edecek. İşletmelere, üretim faaliyetleri, emisyon yoğunlukları ve sektörel kıyas değerleri dikkate alınarak ücretsiz tahsisatlar verilebilecek. Bu tahsisatlar, birincil piyasada ihale yoluyla satılabileceği gibi ikincil piyasada alınıp satılabilecek. İşletmeler, doğrulanmış emisyon miktarlarına karşılık gelen tahsisatları, yükümlülük yılının kasım ayı son iş gününe kadar teslim etmekle yükümlü olacak. Yükümlülüklerini karşılayacak kadar tahsisatı olmayan işletmeler için ise Ulusal Tahsisat Planı'nda belirlenen üst sınırın yüzde 10'unu aşmayacak ek bir rezerv mekanizması oluşturuldu. Yönetmelik ayrıca, tahsisatların gelecek yıllarda kullanılmasına imkan tanıyan bankalama ve ödünç alma gibi esneklik mekanizmalarını da içeriyor. Türkiye sınırları içinde üretilen karbon kredileri de, belirli oranlarda tahsisat teslim yükümlülüğünü karşılamak için kullanılabilecek.
