Tsinghua Üniversitesi'nde yapılan yeni bir araştırma, dünya genelindeki orman yangınları ve kontrollü yakımların atmosfere yaydığı organik bileşik miktarının daha önce tahmin edilenden yaklaşık yüzde 21 daha fazla olduğunu ortaya koydu. Bu bulgu, hava kirliliğinin boyutları hakkında önemli bir gerçeği gözler önüne seriyor.
YANGINLARIN GERÇEK KİRLİLİK BOYUTU GÜNYÜZÜNE ÇIKTI
Bilim insanları, 1997-2023 yılları arasındaki küresel orman, çayır ve turbalık yangınları ile kontrollü yakımlara ait verileri inceledi. Çalışma, yanan alanların türüne göre atmosfere salınan uçucu ve yarı uçucu organik bileşiklerin miktarını detaylı bir şekilde analiz etti. Bu kapsamda saha ölçümleri, uydu verileri ve emisyon envanterleri bir araya getirilirken, veri eksikliği olan bitki türleri için laboratuvar deneylerinden de faydalanıldı. Araştırma sonuçları, Aralık 2025'te Environmental Science & Technology dergisinde yayımlandı ve yangınların sadece su buharı ve kül değil, aynı zamanda kimyasal dönüşümlere uğrayarak ince partiküllere dönüşen ve hava kirliliğini artıran organik bileşikler yaydığını gösterdi.
BİLİNMEYEN KİRLİLİK KAYNAKLARI RİSK OLUŞTURUYOR
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Doğanay Tolunay, orman yangınlarının küresel ölçekte giderek artan bir afet olduğunu vurguladı. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda uçucu, orta ve yarı uçucu organik bileşiklerin yeterince dikkate alınmadığını belirten Tolunay, yeni araştırmanın bu bileşiklerin miktarının göz ardı edilemeyecek düzeyde olduğunu gösterdiğini ifade etti. Bu bileşiklerin sayısının binlerle ölçüldüğü ve ölçümlerinin zorluğu nedeniyle yangın kaynaklı hava kirliliğinin gerçekte olduğundan daha düşük tahmin edildiğini söyledi. İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan yıllık 167 milyon ton uçucu organik bileşik emisyonuna karşın, orman yangınları ve insan faaliyetlerinden oluşan orta ve yarı uçucu organik bileşik emisyonlarının sırasıyla yıllık 48 ve 47 milyon ton olarak hesaplanması, orman yangınlarının hava kirliliğine sanayi ve ulaşım kadar olmasa da çok ciddi bir katkı sunduğunu açıkça ortaya koyuyor. Özellikle Ekvator Asyası ve Afrika'nın bazı bölgelerinin daha yüksek risk altında olduğu tespit edilirken, bu bulgular hava kalitesi yönetimi, yangın politikaları ve halk sağlığı açısından yeni bir bakış açısını zorunlu kılıyor.
