Türkiye'de diyabet: 9,6 milyon kişi risk altında

Türk Böbrek Vakfı, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü vesilesiyle Türkiye'deki yüksek diyabet oranlarına ve hastalığın böbrekler üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Uluslararası verilere göre, dünya genelinde 850 milyondan fazla insan kronik böbrek hastalığıyla mücadele ediyor. Türkiye, Avrupa'da diyabetin en yaygın görüldüğü ülkeler arasında yer alıyor. Ülkedeki 20-79 yaş arasındaki yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetliyken, bu kişilerin yaklaşık 4,4 milyonu hastalığının farkında değil. Diyabetin zamanla diyalize veya organ nakline yol açabilen böbrek hasarının önemli nedenlerinden biri olduğunu belirten uzmanlar, erken teşhis ve düzenli takibin böbrek sağlığının korunmasında kritik rol oynadığını vurguluyor.

Her iki diyabetliden biri hastalığının farkında değil

Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun (IDF) 2025 verilerine göre Türkiye, Avrupa'da en fazla diyabetli yetişkin sayısına sahip ülke konumunda. 20-79 yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon kişi diyabetle yaşarken, bu kişilerin yüzde 45,5'i, yani yaklaşık 4,37 milyonu hastalığından habersiz. Diyabetin sadece kan şekeri yüksekliğiyle sınırlı kalmayıp kalp, göz, sinir sistemi ve böbrekler gibi pek çok organı etkileyebildiği göz önüne alındığında, erken teşhis ve düzenli kontrol büyük önem taşıyor.

Kronik böbrek hastalığı küresel bir sorun

Uluslararası Nefroloji Derneği'nin (ISN) verilerine göre, dünya genelinde 20 yaş ve üzerindeki yaklaşık 850 milyon yetişkin kronik böbrek hastalığına sahip. Yılda yaklaşık 1,48 milyon kişinin ölümüne neden olan bu hastalık, erken evrelerde belirti vermeyebiliyor. Diyabet, kronik böbrek hastalığının en önemli tetikleyicilerinden biri olarak öne çıkıyor. Uzun süre kontrol altında tutulamayan yüksek kan şekeri, böbrek damarlarına zarar vererek organın süzme işlevini bozabiliyor.

Böbrek hasarı sessizce ilerleyebiliyor

Diyabete bağlı böbrek hasarının başlangıç döneminde belirgin bir şikâyet yaratmayabileceği belirtiliyor. İdrarda protein (albümin) görülmesi, böbrek hasarının erken belirtilerinden kabul ediliyor. Böbrek fonksiyonları, kandaki kreatinin değerinden hesaplanan tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR) ile takip ediliyor. Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk, “Böbrek sağlığı, hastalık geldiğinde hatırlanacak bir konu değil. Sağlığımızı korumak için hastalanmayı beklememeli, düzenli kontrolleri günlük yaşamımızın bir parçası haline getirmeliyiz,” dedi. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Endokrinoloji, Metabolizma ve Diyabet Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Durcan ise, “Diyabet erken fark edildiğinde böbrekler korunabilir, geç kalındığında ise kaybedilen böbrek fonksiyonu geri gelmez,” uyarısında bulundu. Durcan, diyabetli herkesin yılda en az bir kez idrarda albümin/kreatinin oranı ve kanda kreatinin ölçümü yaptırarak böbrek fonksiyonlarını kontrol ettirmesi gerektiğini belirtti. Diyabetle yaşayanların böbrek sağlığını korumak için kan şekeri ve tansiyon kontrolünü sağlaması, dengeli beslenmesi, düzenli fiziksel aktivite yapması ve tütün ürünlerinden uzak durması öneriliyor.